ارزیابی بودجة سال 1388 با تاکید بر نقش افزایش قیمت انرژی و نرخ ارز و جبران خانوارها

مسعود نیلی- فرید فرخی- امیر رضا سید خسرو شاهی

چکیده                                                                                       تاریخ انتشار:28 اسفند 87

با طراحی مدلی برای بودجه دولت، امکان بررسی کمی تاثیر سیاست‏های متفاوت دولت بر تامین منابع بودجه و بر رفاه مصرف‏کننده و تولید‏کننده قابل‏ارزیابی است. به این منظور: (الف) تحلیل رفتار منابع و مصارف بودجه از طریق مدل‏سازی رفتار اقلام بودجه انجام شده و (ب) در برش‏های مختلف از قیمت نفت، رفتار بودجه در سناریوهای مختلفی از وضعیت نرخ ارز و قیمت حامل‏های انرژی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج تحلیلی مدل، حاکی از این است که: (۱) هدفمند کردن یارانه‌ها (اصلاح قیمت انرژی) به تنهایی برای تأمین منابع بودجه دولت کافی نیست؛ (۲) در هر سناریوی ممکن، اصلاح نرخ ارز برای تأمین منابع بودجه ضروری است؛ (۳) در نفت ۵/۳۷ دلاری، حتی در سناریوهایی از نرخ ارز و قیمت انرژی که منابع بودجه قابل‏تامین است، باقی‏مانده درآمدهای آزاد شده، مقدار قابل‏توجهی نخواهد بود و تقسیم این منابع بین تمام یا حتی نیمی از دهک‏ها تاثیر معنی‏داری روی رفاه اجتماعی ندارد.

 

مقدمه

سال آینده سالی دشوار برای اقتصاد جهانی است و بیش‌تر کشورها در تدارک طراحی واکنشی مناسب به بحران مالی جهانی و رکود اقتصادی هستند. در این میان، اقتصاد ایران نیز از تأثیرات این بحران ایمن نخواهد ماند و بحران مالی جهانی از طریق کاهش قیمت نفت، کاهش شدید قیمت فلزات، افت زیاد شاخص بورس و کاهش صادرات غیرنفتی بر آن تأثیر منفی می‌گذارد. علاوه بر پیامدهای بحران مالی جهانی، شرایط کنونی اقتصاد ایران نیز اهمیت توجه جدی به شرایط اقتصادی سال آتی را دو چندان می‌کند؛ شرایطی از جمله افزایش قابل توجه سطح مخارج دولت و در نتیجه افزایش شدید نیازهای مالی دولت، افزایش قابل توجه واردات و در نتیجه آسیب‌پذیری تراز پرداخت‌ها نسبت به کاهش درآمدهای ارزی، رکود بخش مسکن و عدم تعادل در منابع و مصارف سیستم بانکی.

در کنار شرایط ترسیم شده، طرح مباحثی در عرصه سیاست‌گذاری شامل افزایش قیمت حامل‌های انرژی، راه‌اندازی نظام جدید ارتباط مالی بین دولت، بنگاه‌ها و خانوارها در چارچوب پرداخت‌های مستقیم و اجرای قانون مدیریت خدمات کشوری که به معنی افزایش حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان است، مقوله‏ای جدید است که می‏تواند به‏طور جدی بر عملکرد اقتصاد کشور در سال آینده تاثیرگذار باشد.

از آن‌جایی که در کشور ما، بودجه دولت سندی است که بخش قابل توجهی از شرایط عمومی اقتصاد و تحولات سیاست‌گذاری در آن انعکاس می یابد، در این نوشته بر تحلیل و ارزیابی سند بودجه سال ۸۸ متمرکز شده‌ایم. بر این اساس تصویری از بودجه در سناریوهای مختلف قیمت نفت از یک سو و سیاست‌های متفاوت در مورد نرخ ارز و قیمت انرژی از سوی دیگر، ارائه شده‏است. برای تحلیل رفتار بودجه، مدلی برای توضیح رفتار درآمدها و هزینه‌های دولت در بودجه سال‌های گذشته طراحی شده و با استفاده از نتایج آن، پیش‌بینی‌هایی در مورد درآمدها و هزینه‌های بودجه سال آینده و منابع قابل تخصیص به خانوارها و صنایع در هر سناریو به دست آمده است. توضیح کامل مدل همراه با جزییات آن، خارج از قالب این مقاله است و مستلزم وارد شدن به معادلات سازنده مدل می‏باشد. اما برای آشنایی با اجزای مدل، در قسمت ضمیمه، بلوک‏های اصلی آن به اختصار شرح داده شده‏اند. 

۱. ابزار دولت در سیاست‏گذاری اقتصادی برای بودجه

با صرف‏نظر از امکان استقراض از بانک مرکزی، ابزارهای اصلی در اختیار دولت برای کنترل بودجه شامل نرخ ارز و قیمت حامل‌های انرژی است.

۱.۱. نرخ ارز

در کشورهای توسعه‌یافته، ابزار اصلی دولت در بخش درآمدهای بودجه، مالیات است. چرا که منابع بودجه دولت در این کشورها به طور عمده از طریق مالیات‌ها تأمین می‌شود. در کشور ما، اما، درآمدهای مالیاتی به طور عام و نرخ مالیات به طور خاص، به عنوان ابزار اصلی...

منبع: سایت رستاک-http://www.rastak.com/showtext.php?id=2218

ادامه نوشته

میزان دستیابی به اهداف برنامه چهارم در زمینه تورم

	نرح تورم تحقق یافته	نرخ تورم هدف برنامه سوم و چهارم
1380	11.4	17.5
1381	15.8	15.3
1382	15.6	14
1383	15.2	13
1384	12.1	14.6
1385	11.9	11.5
1386	18.4	9.1
1387	25.4	7.9

منبع ارقام جدول:  شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی سال های مختلف ، http://www.cbi.ir/category/1611.aspx   ، نماگرهای اقتصادی سال های مختلف در سایت بانک مرکزی ، http://www.cbi.ir/showitem/6076.aspx

دیگر لینک ها:

داده ها و ستانده های دولت در برنامه چهارم-روزنامه همشهری۲۵/۱/۸۸

 جداول كمي برنامه چهارم توسعه

قانون برنامه چهارم توسعه- وب سایت وزارت اقتصاد و امور دارایی

 

مسئولیت ما در برابر مردم کشور های همسایه

کلمات کلیدی: وضعیت مردم افغانستان، نیروی کار خارجی، کشور های همسایه، جذب نخبگان خارجی، مسئولیت در برابر همسایگان و سایر انسان ها

در خبر ها آمده بود که 63 مهاجر غیر قانونی که قصد داشته اند از طریق پاکستان به ایران و کشور های اروپایی بروند در کویته پاکستان کشته شده اند.. آن ها برای یافتن یک زندگی بهتر حاضر به رفتن به چنین سفر پر مخاطره ای می شوند.

در افغانستان و پاکستان چه می گذرد؟ وضعیت زندگی مردم آن جا چگونه است؟ چرا آن ها حاضرند سرزمین خودشان را ترک کنند و قدم در چنین راه پر مشقتی بگذارند؟ تا به حال چقدر برای ما چنین سوالاتی پیش آمده. چقدر به فکر همسایگانمان بوده ایم.  آقای جبل عاملی در یادداشتی در روزنامه دنیای اقتصاد به دفاع از نیروی کار خارجی پرداخته و در ابتدا می گویند: سخت است دفاع از کسانی که متاسفانه در نگاه عامه، شهروندان درجه دوم تلقی مي‌شوند. من اعتقاد دارم نه دفاع بلکه ما در برابر مردم کشور های همسایه مسئولیت داریم. آیا فقط وجود یک مرز جغرافیایی باید باعث شود که سطح زندگی مردم این سو و آن سوی مرز فرسنگ ها با هم فاصله داشته باشد.

کشور ما دارای منابع عظیم  نفت و گاز است و بیشتر به یمن وجود همین عامل ما می توانیم زندگی بهتری داشته باشیم. آموزش ابتدایی، راهنمایی و متوسطه رایگان، و بعد از آن امکان استفاده از آموزش عالی رایگان. حمل و نقل ارزان تر، توانایی اجرای پروژه های بزرگ صنعتی و رفاه بیشتر به دلیل در آمد های بیشتر..حال این تصویر را به ذهنم می آورم که مردم افغانستان چنین شرایطی ندارند. به گزارش سازمان بشردوستانه آکسفام (Oxfam) بيش از يک چهارم مردم افغانستان در حال حاضر به شدت آسيب پذير هستند.

 جنگ های دائمی ویرانگر، شرایط نا مناسب زندگی، کمبود مواد غذایی، نداشتن زیر ساخت های توسعه ای و رفاهی، فقدان آرامش روحی و روانی به دلیل جنگ و درگیری ها و ... بخشی از مشکلات همسایگان ماست. البته از زبان خودشان بهتر می توان مشکلات و دلایل آن را شنید.

شاید با خواندن این مطلب بگویید که ما خودمان مشکلاتی داریم و مشکلات دیگران به ما ربطی ندارد. مثلا نظرات خوانندگان خبری مبنی بر پذیرش نیروی کار خارجی را در سایت تابناکhttp://www.tabnak.ir/pages/?cid=16226 بخوانید. فکر می کنم این نظرات را بیشتر مردم ایران دارند. البته من نمی خواهم بگویم که دولت ما باید به فکر توسعه دیگر کشور ها بیفتد، مردم و دولت های هر کشوری خودشان تصمیم خواهند گرفت و راه پیشرفت را خودشان می یابند.

ولی ما می توانیم سهمی در رهایی مردم این کشور ها از فقر و شرایط نا مناسب زندگی داشته باشیم.

آسانتر شدن شرایط تحصیل دانشجویان خارجی و مخصوصا مردم افغانستان در ایران، کمک دولت به گسترش آموزش و پرورش در کشور های همسایه شرقی و... نه تنها برای آن ها مفید است بلکه آرامش در کشوری مثل افغانستان و گسترش آموزش و پرورش و آموزش عالی و افزایش سطح زندگی در آنجا برای کشور ما هم می تواند مفید باشد.

در واقع ایده من این است که دانشگاه های ما و مخصوصا دانشگاه های شهر های مرزی اقدام به جذب نخبگان کشور های افغانستان و پاکستان و حتی فراهم آوردن زمینه آموزش رایگان برای آن ها کنند. از این طریق اگر آن ها به کشور خودشان برگردند موجب رشد و تعالی همنوعان و همسایگان مسلمان ما می شوند و اگر در ایران بمانند مسلما بیشتر از هزینه ای که برای آنان بشود فعالیتهایشان مفید خواهد بود.

در روزنامه دنیای اقتصاد شماره 1767 یادداشتی با عنوان " در دفاع از نیروی کار خارجي" آمده. در آنجا این سوال مطرح شده که چرا وزارت کار به کسانی که قابلیت کار دارند و از کارایی بالاتری هم برخوردارند، مجوز نمي‌دهد؟  چرا باید اقتصاد ایران را از نیروی کاری که بهره وری بیشتری دارد منع کرد؟ و در جایی دیگر می گوید: چرا ما مانند غرب فرودگاه مغزها نباشیم؟ آنها اگر مي‌توانند مغزها را جذب کنند، به خاطر آن است که نگاه تبعیض‌آمیز به خارجیان را به حداقل رسانده‌اند و به همین علت مهاجران مي‌توانند توانایی خود را در آنجا بروز دهند و موجب رشد بیشتر کشور میزبان شوند. چرا نگوییم ایران نه تنها متعلق به همه ایرانیان بل آنانی است که مي‌توانند و مي‌خواهند در آن تلاش و کوشش کنند؟